Lęki rozwojowe dzieci – czy jest się czego bać?

Mawia się, że strach ma wielkie oczy. A lęk? Czy to jest to samo? Skąd bierze się w dzieciach i czy maluch drżący na widok wielkiej ciężarówki albo szczekającego psa to coś zupełnie normalnego, czy powód do zmartwienia dla rodziców? Czas rozprawić się z dziecięcymi lękami i przyjrzeć się im nieco bliżej.

Strach ≠ lęk

Często strach i lęk używane są zamiennie, ale prawda jest taka, że to dwa różne stany emocjonalne! Strach to nasza reakcja na konkretne zagrożenie – widzimy biegnącego w naszą stronę groźnego psa lub zbliżającego się obcego z groźną miną i instynktownie czujemy się zagrożeni. W naszym ciele podnosi się poziom adrenaliny i otrzymujemy sygnał do reakcji: uciekaj lub walcz. Choć nie przepadamy za strachem, to jest on nam bardzo potrzebny do przetrwania i unikania niebezpieczeństw.

No dobrze, a co z lękiem? Z nim jest trochę inaczej, ponieważ zagrożenie nie bierze się z tego, co się dzieje dookoła, ale z naszej głowy i rodzących się w niej wyobrażeń. Owszem, czujemy niepokój, nasze mięśnie się napinają i wyczuwamy zagrożenie, jednak nie jest ono realne, nie wynika z sytuacji, w jakiej się znajdujemy.

Każdy wiek ma swoje lęki

Część lęków, jakie odczuwają dzieci, wynika z ich indywidualnych przeżyć i doświadczeń – bo starszy brat nastraszył, bo babcia pogroziła, że sąsiad zabierze, bo kot podrapał niespodziewanie, gdy maluch chciał go przytulić. Są jednak i takie lęki, które pojawiają się niemal u każdego dziecka w danym wieku i mijają z czasem. I chociaż każdy maluch jest inny, to psychologowie wyróżniają kilka najczęściej spotykanych w danym wieku lęków:

2 lata

  • Lęki słuchowe, np.  pojazdy, urządzenia domowe, głośne i nieoczekiwane dźwięki
  • Lęki wizualne, np. ciemne kolory, wybrane przedmioty
  • Lęki przestrzenne – zmiana miejsca położenia zabawki, łóżeczka, przeprowadzka
  • Lęki związane z innymi – nieobecność mamy, zwłaszcza w porze zasypiania
  • Zjawiska atmosferyczne, zwierzęta

2, 5 roku

  • Dużo lęków przestrzennych – np. przed ruchem i przesuwaniem przedmiotów
  • Zbliżające się duże przedmioty, np. pojazdy

3 lata

  • Lęki wizualne – maski, czarownice, starsi ludzie
  • Ciemność
  • Zwierzęta
  • Policjanci i włamywacze
  • Wieczorna nieobecność rodziców

4 lata

  • Ponownie pojawiają się lęki słuchowe, np. odgłos silnika
  • Ciemność
  • Dzikie zwierzęta
  • Nieobecność mamy, szczególnie wieczorem

5 lat

  • Przeważają lęki wizualne
  • Lęk przed zranieniem się, potłuczeniem przy upadku itp.
  • Ciemność
  • Obawa, że mama nie wróci

6 lat – wiek, w którym obserwuje się duże natężenie lęków

  • Lęki wywołane przez bodźce dźwiękowe, np. telefon, odgłosy zwierząt, czyjś charakterystyczny głos
  • Lęk przed światem nadprzyrodzonym, np. duchy, czary
  • Obawa, że ktoś jest schowany pod łóżkiem
  • Zgubienie się
  • Samotne zasypianie lub pozostanie w domu
  • Obawa, że mama nie wróci, coś jej się stanie, umrze

7 lat

  • Dużo lęków wizualnych
  • Ciemność, strychy i piwnice
  • Cienie przypominające duchy i czarownice
  • Wojna, szpiedzy, włamywacze
  • Brak akceptacji wśród rówieśników
  • Lęki stymulowane są często przez lekturę, telewizję, gry

8-9 lat

  • Mniej lęków i ich mniejsza intensywność
  • Lęki zazwyczaj dotyczą umiejętności i zdolności dziecka, porażek szkolnych

10 lat – dzieci potrafią już same powiedzieć, czego się boją, a czego nie

  • Zwierzęta, szczególnie te dzikie oraz węże
  • Ciemność
  • Ogień
  • Przestępcy.

Co robić z dziecięcym lękiem?

Najważniejsze, by zrozumieć, że dziecko nie ma wpływu na swoje lęki – pojawiają się nagle, mogą trwać jedynie chwilę lub kilka tygodni czy miesięcy. Dzieci zaczynają coraz lepiej rozumieć świat, stają się mądrzejsze, dojrzewają i po prostu wyrastają ze swoich lęków.

Na pewno znajdą się tacy, którzy będą przekonywać, że lęk należy pokonać, przełamać i niejako zmusić dziecko do tego, by oswoiło się z przedmiotem lub zjawiskiem wywołującym napięcie. Moim zdaniem jednak terapia szokowa może odnieść skutek odwrotny do zamierzonego. Poza tym pozbawiona jest wrażliwości na uczucia dziecka i szacunku do jego naturalnych odruchów. Nic na siłę – o wiele lepszy efekt przyniesie postawa pełna życzliwości i zrozumienia, zapewnienie dziecku poczucia bezpieczeństwa i akceptacji.

Kiedy szukać pomocy?

Większość lęków mija samoistnie wraz z wiekiem i rozwojem dziecka, jednak czasami odczucia dzieci zaczynają martwić rodziców. Jeżeli jednak:

– lęk utrzymuje przez dłuższy czas, a nawet przybiera na sile

– towarzyszą mu silne reakcje fizyczne, takie jak np. potliwość, omdlenia, drżenie i mocne uderzenia serca

– zaczyna działać niekorzystnie na funkcjonowanie malucha i przeszkadza mu w codziennych czynnościach

warto wówczas skonsultować się ze specjalistą, który pomoże ustalić przyczyny takiego stanu i opracuje rozwiązania, które pomogą w złagodzeniu lęku. Zawsze powtarzam, że lepiej jest skonsultować się i usłyszeć, że nie ma powodu do niepokoju, niż później żałować, że podjęło się działania zbyt późno.

 

Źródła: F.L. Ilg, L.Bates Ames, S.M.Baker „Rozwój psychiczny dziecka od 0 do 10 lat. Poradnik dla rodziców, psychologów i lekarzy”

 

Jeśli się Wam podobał ten wpis, zostawcie komentarz, „lajka”, polubcie profil bloga na Facebooku  🙂 Będzie mi też bardzo miło, jeśli udostępnicie wpis i polecicie mnie innym. 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *